Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||
સુંદરકાંડ.
અથ નવમસ્સર્ગઃ

In the very beginning of ninth Sarga we again hear, "અસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્" (9.04), that the "Lakshmivan" namely Hanuman, entered the palace complex of Ravana, the King of Rakshasas.

Describing of the wealth of Ravana, the poet says that the riches present in that palace are equivalent to or exceeding ("તાદૃશી તદ્વિશિષ્ટા વા" - 9.09) those available with Kubera, Yama or Varuna .

The "ગંધસ્ત્વં", or the sweet scents were floating in that palace. They were inviting Hanuman as though he was a relative being invited. Where were they leading him? "તત્ર યત્ર સ રાવણ" (9.21) - " to that place where Ravana is !

Again mesmerized by the display of opulence Hanuman wondered," સ્વર્ગોયં દેવલોકોયં" (9.31). "Is this heaven, or the abode of Devas or the abode of Indra". Those are- ભોગ લોકાઃ; These are places where people enjoy the fruits of their works. Each one exceeding the other in opulence. Hanuman's wonder also grew in leaps and bounds.

There Hanuman saw "સહસ્રં વર નારીણાં" (9.34). Thousands of women; Women in their best attires and in different poses. They are Ravana's wives. All of whom are willingly married to Ravana infatuated by his power or beauty. The search goes on like this. But Hanuman does not find Sita

Now we will continue with word meanings of all Slokas

||Sloka 9.01||

તસ્યાલય વરિષ્ટસ્ય મધ્યે વિપુલમાયતમ્|
દદર્શ ભવનં શ્રેષ્ટં હનુમાન્મારુતાત્મજઃ||9.01||

સ|| મારુતાત્મજઃ હનુમાન્ તસ્ય આલયવરિષ્ઠસ્ય મધ્યે વિપુલં આયતં ભવનં શ્રેષ્ટં દદર્શ||

||Sloka meanings||

મારુતાત્મજઃ હનુમાન્ દદર્શ -
Hanuman, the son of wind god saw
તસ્ય આલયવરિષ્ઠસ્ય મધ્યે -
in the middle of the main building
વિપુલં આયતં શ્રેષ્ટં ભવનં -
a spacious mansion, best among all the mansions.

||Sloka summary||

"Hanuman, the son of wind god, saw in the middle of the main building a spacious mansion, best among all the mansions." ||9.01||

TiKa Traya text reads વિમલમાયતં instead of વિપુલમાયતં; there is no great difference in the summary of the meanings

||Sloka 9.02||

અર્થયોજન વિસ્તીર્ણમ્ આયતં યોજનં હિ તત્|
ભવનં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય બહુપ્રાસાદસંકુલમ્||9.02||

સ|| તત્ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભવનં બહુપ્રાશાદ સંકુલં અર્થ યોજન વિસ્તીર્ણમ્ યોજનં આયતમ્ ( અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

તત્ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભવનં -
the palace of the king of Rakshasas
બહુપ્રાશાદ સંકુલં -
a conglomeration of many palaces
અર્થ યોજન વિસ્તીર્ણમ્ યોજનં આયતમ્ -
half a Yojana width and a yojana long

||Sloka summary||

તા|| ઓક યોજનમુ પોડવુ અર યોજનમુ વેડલ્પુ ગલ આ રાક્ષસેંદ્રુનિ ભવનમુ અનેકમૈન પ્રાસાદમુલતો કૂડિયુન્નદિ.||9.02||

"The palace of the king of Rakshasas, is a conglomeration of many palaces. It is half a Yojana width and a yojana long."||9.02||

||Sloka 9.03||

માર્ગમાણસ્તુ વૈદેહીં સીતાં આયતલોચનામ્|
સર્વતઃ પરિચક્રામ હનુમાન્ અરિસૂદનઃ||9.03||

સ|| અરિસૂદનઃ હનુમાન્ આયતલોચનં વૈદેહીં સીતાં માર્ગમાણઃ તુ સર્વતઃ પરિચક્રામ||

||Sloka meanings||

અરિસૂદનઃ હનુમાન્ -
Hanuman who can subdue all enemies
આયતલોચનં વૈદેહીં સીતાં માર્ગમાણઃ -
in search of the wide eyed Sita
સર્વતઃ પરિચક્રામ - went all around

||Sloka summary||

Hanuman who can subdue all enemies in search of the wide eyed Sita went all around in search of Sita.||9.03||

||Sloka 9.04||

ઉત્તમમ્ રાક્ષસાવાસં હનુમાન્ અવલોકયન્|
અસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્||9.04||

સ|| અથ લક્ષ્મીવાન્ હનુમાન્ ઉત્તમં રાક્ષસાવાસં અવલોકયન્ રાક્ષસેંદ્ર નિવેશનં અસસાદ||

||Sloka meanings||

અથ લક્ષ્મીવાન્ હનુમાન્ -
Then Hanuman endowed with riches
ઉત્તમં રાક્ષસાવાસં અવલોકયન્-
seeing the Rakshasa complex
રાક્ષસેંદ્ર નિવેશનં અસસાદ -
entered the palace of the king

||Sloka summary||

Then Hanuman endowed with riches of strength reached the palace of the King of Rakshasas.||9.04||

'અસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્' અનિ ઇદિ મૂડવસારિ વિંટુન્નામુ.

In the first few lines we hear for the third time

"અસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્" || " ,
"Lakshmivan Hanuman enters the palace of the King of Rakshasas". This line has now appeared three times.

It is as though he entered the third level of that Palace complex . In the eighth Sarga we heard about the search for Self The 'Self', hidden within the five sheaths ( Pancha Kosa). Now when Hanuman reached the third level, it is as though he entered the third sheath, namely the Manomaya Kosa.

In the first Sarga we heard that
"રાવયતિ અસત્ પ્રલાપાન્ કારયતિ ઇતિ રાવણઃ".
Here "રાવયતિ" meaning one who awakens your instincts to "rave",
"અસત્ પ્રલાપાન્ કારયતિ" meaning one who makes you rave about "me" and "mine",
both define that one as Ravana !

In reality the one that makes us think of "me and mine", the one that makes us rave, bringing "ego" into forefront is our mind. Mind is the seed bed of all thoughts. So Ravana effectively is none other than our own mind. Entering the Ravana chambers is like entering the sheath of mind, - the Manomaya Kosa.
Ravana's palace is the Manomaya Kosa.

||Sloka 9.05||

ચતુર્વિષાણૈર્દ્વિરદૈઃ ત્રિવિષાણૈઃ તથૈવ ચ|
પરિક્ષિપ્તમસંબાધં રક્ષ્યમાણમુદાયુધૈઃ ||9.05||

સ|| ( તત્ ભવનં) ચતુર્વિષાણૈઃ તથૈવ ત્રિવિષાણૈઃ દ્વિરદૈઃ ગજૈઃ પરિક્ષિપ્તં અસંબાધં ઉદાયુધૈઃ રક્ષ્યમાણં (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

ચતુર્વિષાણૈઃ તથૈવ ત્રિવિષાણૈઃ દ્વિરદૈઃ ગજૈઃ -
elephants with four tusks , three tusks and two tusks
પરિક્ષિપ્તં - surrounded by
અસંબાધં ઉદાયુધૈઃ રક્ષ્યમાણં-
guarded by armed Rakshasas holding weapons

||Sloka summary||

That palace was guarded by armed Rakshasas and elephants with four tusks , three tusks and two tusks.||9.05||

||Sloka 9.06||

રાક્ષસીભિશ્ચ પત્નીભી રાવણસ્ય નિવેશનમ્|
અહૃતાભિશ્ચ વિક્રમ્ય રાજકન્યાભિરાવૃતમ્||9.06||

સ|| (તત્) રાવણસ્ય નિવેશનં પત્નીભિઃ વિક્રમ્ય આહૃતાભિઃ રાજકન્યાશ્ચ રાક્ષસીભિશ્ચ આવૃતમ્|

||Sloka meanings||

તત્) રાવણસ્ય નિવેશનં આવૃતમ્ -
that palace of Ravana was full
પત્નીભિઃ વિક્રમ્ય આહૃતાભિઃ રાજકન્યાશ્ચ -
with his wives, princesses brought by him after winning them over
રાક્ષસીભિશ્ચ - and Rakshasa women

||Sloka summary||

"That palace of Ravana was full with his wives, princesses brought by him after winning them over (in a battle) and other Rakshasa women." ||9.06||

||Sloka 9.07||

તન્નક્રમકરાકીર્ણં તિમિઙ્ગિલઝષાકુલમ્|
વાયુવેગ સમાધૂતં પન્નગૈરિવ સાગરમ્||9.07||

સ||(તત્ રાવણસ્ય નિવેશનમ્) નક્રમકરાકીર્ણં તિમિઙ્ગિળઝુષાકુલમ્ વાયુવેગ સમાધૂતં પન્નગૈઃ સાગરં ઇવ (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

નક્રમકરાકીર્ણં તિમિઙ્ગિળઝુષાકુલમ્ -
filled with crocodiles, sharks, whales and fish
પન્નગૈઃ - serpents
વાયુવેગ સમાધૂતં સાગરં ઇવ-
sea shaken by the force of wind

||Sloka summary||

That Ravana's palace looked like an ocean full of crocodiles, sharks as well as whales and shaken by the wind . ||9.08||

||Sloka 9.08,9||

યાહિ વૈશ્રવણે લક્ષ્મીર્યા ચન્દ્રે હરિવાહને|
સારાવણગૃહે સર્વા નિત્યમેવાનપાયિની||9.08||

સ|| યા લક્ષ્મી વૈશ્રવણે યા હરિવાહને ઇન્દ્રે ચ (અસ્તિ) સા સર્વા રાવણગૃહે નિત્યમેવ અનપાયિની (અસ્તિ)||

Rama Tika says - યા લક્ષ્મીઃ વૈશ્રવણે કુબેરે હરિવાહને હરિતાસ્વરૂપવાહનવતિ ઇન્દ્રેચ સા અનપાયિની વિનાશરહિતા લક્ષ્મીઃ રાવણ ગૃહે નિત્યમેવ વસતી ઇતિ શેષઃ|

||Sloka meanings||

યા લક્ષ્મી વૈશ્રવણે -
wealth was possessed by Vaisravana ( son of Vishrava, Kubera)
યા હરિવાહને ઇન્દ્રે ચ -
wealth possessed by Indra who rides the chariot drawn by green horses
સા સર્વા રાવણગૃહે -
there in the house of Ravana
નિત્યમેવ અનપાયિની - always present

||Sloka summary||

All of the wealth was possessed by Vaisravana ( son of Vishrava, Kubera), and Indra who rides chariot drawn by green horses, was always there in the house of Ravana

||Sloka 9.09||

યા ચ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ|
તાદૃશી તદ્વિશિષ્ટા વા ઋદ્ધી રક્ષોગૃહે ષ્વિહ||9.09||

સ|| રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યા વરુણસ્ય યા યમસ્ય ઋદ્ધિઃ તાદૃશી તદ્વિશિષ્ઠા વા (ઋદ્ધિઃ) ઇહ રક્ષો ગૃહે (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યા વરુણસ્ય યા યમસ્ય -
( wealth) of Kubera, Varuna or Yama
ઋદ્ધિઃ તાદૃશી તદ્વિશિષ્ઠા વા -
wealth that is equal or more exquisite
ઇહ રક્ષો ગૃહે - is in this Rakshasa's palace

||Sloka summary||

"Such wealth or more exquisite wealth as possessed by Kubera, Varuna or Yama was available in the house of the Rakshasa king." ||9.09||

||Sloka 9.10||

તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં વેશ્મ ચાન્યત્સુનિર્મિતમ્|
બહુનિર્યૂહ સંકીર્ણં દદર્શ પવનાત્મજઃ||9.10||

સ|| પવનાત્મજઃ તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં અન્યત્ બહુનિર્યૂહસંકીર્ણમ્ સુનિર્મિતં વેશ્મ દદર્શ||

||Sloka meanings||

પવનાત્મજઃ - the son of wind god
તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં -
in the middle of those palaces
અન્યત્ બહુનિર્યૂહસંકીર્ણમ્ સુનિર્મિતં વેશ્મ -
another palace in a well-built complex of mansions
દદર્શ - saw

||Sloka summary||

"The son of wind god saw in the middle of those palaces , a palace in a well-built complex of mansions mansions."||9.10||

||Sloka 9.11||

બ્રહ્મણોઽર્થે કૃતં દિવ્યં દિવિ યદ્વિશ્વકર્મણા|
વિમાનં પુષ્પકં નામ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્||9.11||

સ||પુષ્પકં નામ વિમાનં સર્વ રત્ન વિભૂષિતં દિવ્યં યત્ બ્રહ્મણોર્થે વિશ્વકર્મણા કૃતં (અસ્તિ) ||

||Sloka meanings||

પુષ્પકં નામ વિમાનં -
Ariel vehicle by name Pushpaka
સર્વ રત્ન વિભૂષિતં દિવ્યં -
decorated with all kinds of gems and wonderful
યત્ બ્રહ્મણોર્થે વિશ્વકર્મણા કૃતં - which was built for Brahma by Vishwakarma

||Sloka summary||

"There was a wonderful aerial chariot by name Pushpaka, which was built for Brahma by Vishwakarma." ||9.11||

||Sloka 9.12||

પરેણ તપસા લેભે યત્કુબેરઃ પિતામહાત્|
કુબેરમોજસા જિત્વા લેભે તદ્રાક્ષસેશ્વરઃ||9.12||

સ|| ( તત્ વિમાનં) કુબેરઃ પિતામહાત્ પરેણ તપસા લેભે| કુબેરં ઓજસા જિત્વા તત્ રાક્ષસેશ્વરઃ લેભે ||

||Sloka meanings||

કુબેરઃ પિતામહાત્ લેભે-
obtained by Kubera from the Grandsire ( Brahma)
પરેણ તપસા -
by supreme penance
કુબેરં ઓજસા જિત્વા -
Defeating Kubera with his prowess
તત્ રાક્ષસેશ્વરઃ લેભે - Ravana acquired the same

||Sloka summary||.

"That (aerial chariot) was obtained by Kubera from the Grandsire ( Brahma) by supreme penance. Defeating Kubera with his prowess Ravana acquired the same" ||9.12||

||Sloka 9.13,14||

ઈહામૃગ સમાયુક્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ|
સુકૃતૈરાચિતં સ્તમ્ભૈઃ પ્રદીપ્તમિવ ચ શ્રિયા||9.13||
મેરુમન્દરસંકાશૈ રુલ્લિખદ્ભિ રિવ્વામ્બરમ્|
કૂટાગારૈ શ્શુભાકારૈઃ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્||9.14||

સ|| ઈહામૃગસમાયુક્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ સુકૃતૈઃ સ્તમ્ભૈઃ શ્રિયા પ્રદીપ્તં ઇવ મેરુમંદર સંકાશૈઃ ઉલ્લિખદ્ભિરિવ અમ્બરં સર્વતઃ શુભાકારૈઃ કૂટાગારૈઃ સમલંકૃતં ( અસ્તિ)

||Sloka meanings||

ઈહામૃગસમાયુક્તૈઃ -
with carved images of wolves
કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ -
made of two types of
સુકૃતૈઃ સ્તમ્ભૈઃ શ્રિયા પ્રદીપ્તં -
with finely built pillars lustrous as though blazing
ઇવ મેરુમંદર સંકાશૈઃ -
like mount Meru and Mandara
ઉલ્લિખદ્ભિરિવ અમ્બરં -
as though scraping the sky
સર્વતઃ શુભાકારૈઃ કૂટાગારૈઃ સમલંકૃતં -
auspicious and graced with a number of pleasure houses all over

||Sloka summary||

Blazing with images of wolves and finely built pillars made of Hiranmaya and Kartasvara (two types of gold), as if touching the sky and with multitude of pleasure houses, that auspicious aerial car was resembling the Meru and Mandara mountains. ||9.14||

||Sloka 9.15||

જ્વલનાર્ક પ્રતીકાશં સુકૃતમ્ વિશ્વકર્મણા|
હેમસોપાન સંયુક્તં ચારુપ્રવર વેદિકમ્||9.15||

સ|| વિશ્વકર્મણા સુકૃતં જ્વલનાર્કપ્રતીકાશં હેમસોપાન સંયુક્તં ચારુપ્રવર વેદિકમ્ (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

જ્વલનાર્કપ્રતીકાશં -
glowing like fire and the Sun
હેમસોપાન સંયુક્તં -
with golden staircases
ચારુપ્રવર વેદિકમ્ -
with beautiful platforms
વિશ્વકર્મણા સુકૃતં -
built by Vishwakarma

||Sloka summary||

"(It was )glowing like fire and the Sun , it was well built by Vishwakarma with golden staircases and many platforms."
||9.15||

||Sloka 9.16||

જાલાવાતાયનૈર્યુક્તં કાંચનૈસ્સ્પાટિકૈરપિ|
ઇન્દ્રનીલ મહાનીલ મણિ પ્રવર વેદિકમ્||9.16||

સ|| (તત્ વિમાનં) કાંચનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ જાલવાતાયનૈઃ યુક્તં ઇન્દ્ર નીલ મહાનીલ મણિ પ્રવર વેદિકમ્ અસ્તિ||

||Sloka meanings||

કાંચનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ -
of gold and crystals also
જાલવાતાયનૈઃ યુક્તં -
windows with lattices
ઇન્દ્ર નીલ મહાનીલ મણિ -
with Indraneela and Mahaneela sapphires
પ્રવર વેદિકમ્ - embedded platforms

||Sloka summary||

"With lattice windows made of gold and crystals, the platforms were embedded with Indraneela and Mahaneela sapphires." ||9.16||

||Sloka 9.17||

વિદ્રુમેણ વિચિત્રેણ મણિભિશ્ચમહાધનૈઃ|
નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિઃ તલેનાભિ વિરાજિતમ્||9.17||

સ||વિચિત્રેણ વિદ્રુમેણ મહાધનૈઃ મણિભિશ્ચ નિસ્તુલાભિઃ મુક્તાભિઃ તલેન અભિવિરાજિતમ્ અસ્તિ ||

||Sloka meanings||

વિદ્રુમેણ વિચિત્રેણ - with colorful corals
મણિભિશ્ચમહાધનૈઃ - very precious gems
નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિઃ- incomparable pearls
તલેનાભિ વિરાજિતમ્ - the floor (on Pushpaka) is shining

||Sloka summary||

"The floor (of the arial vehicle) is shining bright with colorful corals and very precious gems, and incomparable pearls." ||9.17||

||Sloka 9.18||

ચન્દનેન ચ રક્તેન તપનીયનિભેન ચ|
સુપુણ્યગન્ધિનાયુક્તં આદિત્યતરુણોપમમ્||9.18||

સ|| રક્તેન ચન્દનેન તપનીયનિભેન ચ સુપુણ્યગન્ધિના યુક્તં આદિત્ય તરુણોપપમં (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

રક્તેન ચન્દનેન સુપુણ્યગન્ધિના યુક્તં -
with fragrant red Sandal
તપનીયનિભેન આદિત્યતરુણોપમમ્ -
shining bright with molten gold
આદિત્યતરુણોપમમ્ -
comparable to rising Sun.

||Sloka summary||

" With fragrant red Sandal, shining bright with molten gold comparable to rising Sun." ||9.18||

||Sloka 9.19||

કૂટાગારૈર્વરાકારૈઃ વિવિધૈઃ સમલંકૃતમ્|
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં આરુરોહ મહાકપિઃ||9.19||

સ|| વિવિધૈઃ વરાકરૈઃ કૂટાગારૈઃ સમલંકૃતં દિવ્યં પુષ્પકં વિમાનં મહાકપિઃ આરુરોહ||

||Sloka meanings||

કૂટાગારૈર્વરાકારૈઃ વિવિધૈઃ -
consisting of many corridors of wonderful forms.
સમલંકૃતં - decorated with
દિવ્યં પુષ્પકં વિમાનં -
celestial Pushpaka arial vehicle
મહાકપિઃ આરુરોહ - Hanuman ascended

||Sloka summary||

"Hanuman ascended that wonderful Pushpaka well decked with many wonderful corridors of different forms." ||9.19||

||Sloka 9.20||

તત્રસ્થ સ્સ તદા ગન્ધં પાનભક્ષ્યાન્નસંભવમ્|
દિવ્યં સમ્મૂર્છિતં જિઘ્ર દ્રૂપવંત મિવાનલમ્||9.20||

સ||સઃ તદા તત્રસ્થઃ પાનભક્ષ્યાન્નસંભવં સમ્મૂર્છિતં રૂપવંતં અનિલમિવ દિવ્યં ગંધં જિઘ્રત્ ||

||Sloka meanings||

સઃ તદા તત્રસ્થઃ -
he standing there
પાનભક્ષ્યાન્નસંભવં-
rising from food and drinks
સમ્મૂર્છિતં - intoxicating
રૂપવંતં અનિલમિવ -
as if giving form to the wind
દિવ્યં ગંધં જિઘ્રત્ -
smelt divine fragrance

||Sloka summary||

"Standing there, Hanuman smelt divine fragrance rising from food and drinks, which was intoxicating and spread as if to give shape to the wind."||9.20||

||Sloka 9.21||

સ ગન્ધસ્ત્વં મહાસત્ત્વં બન્ધુર્બન્ધુમિવોત્તમમ્|
ઇત એહી ત્યુવાચેન તત્ર યત્ર સ રાવણઃ||9.21||

સ|| સ ગંધઃ તં મહાસત્ત્વં યત્ર સરાવણઃ તત્ર ઇતઃ એહિ ઇતિ ઉત્તમં બંધું બંધુરિવ ઉવાચ ||

તિલક ટીકાલો - યત્ર સ રાવણઃ તત્રસ્થાને ઇત એહિ ઇત્યુવાચેવ ઉક્ત ગુણવાયુઃ કર્તા દિવ્યગન્ધેન રાવણ શયન ગૃહં જ્ઞાતવાન્ ઇત્યર્થઃ ; તતઃ તસ્માત્ પુષ્પકાત્ અવરુહ્ય ગન્ધાનુમિતાં તાં રાવણ શાલાં પ્રશ્થિતઃ તાં શાલાં દદર્શ.

||Sloka meanings||

સ ગંધઃ - that fragrance
તં મહાસત્ત્વં - that mighty Hanuman
ઉત્તમં બંધું બંધુરિવ ઉવાચ -
like a close relative inviting a relative said
તત્ર ઇતઃ એહિ યત્ર સરાવણઃ ઇતિ -
come here where Ravana is

||Sloka summary||

"That fragrance was as though inviting the mighty Hanuman like relative inviting kith and kin saying "come here" and leading him to Ravana's chambers." ||9.21||

||Sloka 9.22||

તત સ્થાં પ્રસ્થિતશ્શાલામ્ દદર્શ મહતીં શુભામ્|
રાવણસ્ય મનઃ કાન્તાં કાન્તામિવ વરસ્ત્રિયમ્||9.22||

સ|| તતઃ પ્રસ્થિતઃ મહતીં શુભાં શાલાં દદર્શ તત્ વરસ્ત્રિય કાંતામિવ મનઃ કાંતાં રાવણસ્ય ||

Rama Tika says - તતઃ રાવણ સમીપાત્ પ્રસ્થિતો હનુમાન્ કાન્તાં શોભિતામ્વરસ્ત્રિયમિવ રાવણસ્ય મહાકાન્તામ્ અતીચ્છાવિષયીભૂતાં શાલાં દદર્શ

||Sloka meanings||

તતઃ પ્રસ્થિતઃ -
as he moved forward ( Hanuman)
મનઃ કાંતાં રાવણસ્ય -
one dear to Ravana's heart
વરસ્ત્રિય કાંતામિવ -
like the best of women
મહતીં શુભાં શાલાં દદર્શ -
saw a great and auspicious hall

||Sloka summary||

Then as he moved forward he saw a great auspicious hall which was like best of women dear to Ravana's heart.

||Sloka 9.23||

મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલવિભૂષિતામ્|
સ્પાટિકૈરાવૃતતલાં દન્તાન્તરિતરૂપિકામ્||9.23||

સ|| મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલ વિભૂષિતામ્ સ્ફાટિકૈરાવૃતતલાં દન્તાન્તરિત રૂપિકાં (શાલાં દદર્શ)||

||Sloka meanings||

મણિસોપાનવિકૃતાં -
stair case inlaid with gems
હેમજાલ વિભૂષિતામ્ -
decorated with gold lattices
સ્ફાટિકૈરાવૃતતલાં -
floor inlaid with crystals
દન્તાન્તરિત રૂપિકાં -
and images of elephants

||Sloka summary||

"The stairs were inlaid with special gems, windows were with gold lattices, floor was covered with ivory inlaid with silver with images of elephants." ||9.23||

||Sloka 9.24||

મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાળૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ|
વિભૂષિતાં મણિસ્તમ્ભૈઃ સુબહૂસ્તમ્ભભૂષિતામ્||9.24||

સ|| ( તત્ શાલા) મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાળૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ મણિસ્તંભૈઃ વિભૂષિતાં સુબહુ સ્તંભૈઃ ભૂષિતં (અસ્તિ)||

||Sloka meanings||

મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાળૈશ્ચ -
with pearls and corals
રૂપ્યચામીકરૈરપિ -
also with gold and silver
મણિસ્તંભૈઃ વિભૂષિતાં -
decorated with pearl pillars
સુબહુ સ્તંભૈઃ ભૂષિતં -
decorated with many such pillars

||Sloka summary||

"That hall was decorated with many pearl pillars which were decorated with ornamented golden and silver pillars and were in laid with pearls and corals." ||9.24||

||Sloka 9.25||

નમ્રૈઃ રૃજુભિરત્યુચ્ચૈઃ સમંતાત્સુવિભૂષિતૈઃ |
સ્તમ્ભૈઃ પક્ષૈરિવાત્યુચ્ચૈર્દિવં સંપ્રસ્થિતામિવ ||9.25||

સ|| (તત્ શાલાયાં) નમ્રૈઃ ઋજુભિઃ અત્યુચ્ચૈઃ સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ સ્તમ્ભૈઃ અત્યુચ્ચૈઃ પક્ષૈઃ દિવં સમ્પ્રસ્થિતામિવ (સંતિ) ||

||Sloka meanings||

નમ્રૈઃ ઋજુભિઃ અત્યુચ્ચૈઃ -
bent, straight ones very lofty
સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ સ્તમ્ભૈઃ -
well decorated all over with pillars
અત્યુચ્ચૈઃ પક્ષૈઃ -
with large wings
દિવં સમ્પ્રસ્થિતામિવ -
as if trying to reach for heavens

||Sloka summary||

"Well decorated with very lofty columns some of which are bent and some of which are straight which are touching the skies, it looked as if like it started to reach for heavens with large wings." ||9.25||

||Sloka 9.26||

મહત્યા કુથયાસ્તીર્ણાં પૃથિવી લક્ષણાઙ્કયા|
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણં સરાષ્ટ્ર ગૃહમાલિનીમ્||9.26||

સ|| તત્ શાલા પૃથિવી લક્ષણાંકયા કુથયા આસ્તીર્ણં સરાષ્ટ્ર ગૃહમાલિનીં પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણમ્ (અસ્તિ)

Rama Tika says - પૃધિવીલક્ષણાંકયા પૃથિવી લક્ષણાનાં તરુ સરિત્ સમુદ્રાદીનાં અંકો રેખા યસ્યાં તયા વિશાલાયા કુથયા ચિત્ર કંબળાસ્તરણેન આસ્તીર્ણાં ઇતિ|

||Sloka meanings||

તત્ શાલા પૃથિવી લક્ષણાંકયા -
that hall was with several murals of earth
કુથયા આસ્તીર્ણં -
(on an) expansive carpet પેદ્દ તિવાસી (મીદ)
સરાષ્ટ્ર ગૃહમાલિનીં -
with a garland of places and houses
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણમ્ -
expansive like an earth itself

||Sloka summary||

"With several murals of earth which were having garland of palaces drawn on it, the expansive carpet looked like a piece of earth itself." ||9.26||

||Sloka 9.27||

નાદિતાં મત્તવિહગૈઃ દિવ્યગન્ધાદિવાસિતામ્|
પરાર્થ્યાસ્તરણો પેતાં રક્ષોધિપનિષેવિતામ્||9.27||

સ|| મત્તવિહગૈઃ નાદિતાં દિવ્યગંધાધિવાસિતામ્ પરાર્ધ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોધિપેન નિષેવિતાં તં શાલાં દદર્શ||

||Sloka meanings||

મત્તવિહગૈઃ નાદિતાં -
With birds in heat making resounding noise
દિવ્યગંધાધિવાસિતામ્ -
filled with divine fragrances
પરાર્ધ્યાસ્તરણોપેતાં -
with exquisite tapestries
રક્ષોધિપેન નિષેવિતાં -
often visited by the king of Rakshasas
(તં શાલાં દદર્શ) - (saw that hall)

||Sloka summary||

With birds in heat making resounding noise, with divine fragrances and with exquisite tapestries the mansion was inhabited by the king of Rakshasas.

||Sloka 9.28||

ધૂમ્રાં અગરુધૂપેન વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્|
ચિત્રાં પુષ્પોપહારેણ કલ્માષી મિવ સુપ્રભામ્||9.28||

સ|| વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્ (શાલા) અગરુધૂપેન ધૂમ્રાં ઇવ અસ્તિ | પુષ્પોપહારેણ ચિત્રામ્ સુપ્રભામ્ કલ્મષાં કામધેનું ઇવ સંતિ ||

||Sloka meanings||

વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્ -
pure white like a swan ,
અગરુધૂપેન ધૂમ્રાં ઇવ -
turned smokey color because of agaru smoke
પુષ્પોપહારેણ ચિત્રામ્ -
with offering of colorful flowers
કલ્માષી મિવ સુપ્રભામ્ -
કામધેનુવુ વલે મંચિ વર્ચસ્સુ તો વેલુગુતોંદિ

||Sloka summary||

Though pure white like a swan it was smokey because of agaru smoke. Because of the offering of flowers it was radiant like wish fulfilling Kamadhenu.||9.28||

||Sloka 9.29||

મનસંહ્લાદ જનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીમ્|
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમિવ||9.29||

સ|| મનઃ સંહ્લાદ જનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીં શોકનાશિનીં શ્રિયં સંજનનીં ઇવ દિવ્યાં તામ્ દદર્શ||

||Sloka meanings||

મનસંહ્લાદ જનનીં -
generating delight to the heart
વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીમ્ -
pleasing with color
શોકનાશિનીં શ્રિયં સંજનનીં ઇવ-
demolishing sorrow as it were it, like a source of prosperity
દિવ્યાં - wonderful

||Sloka summary||

"The mansion was generating delight to the heart, pleasing with color and complexion, demolishing sorrow as it were, and it looked like the source of prosperity." ||9.29||

||Sloka 9.30||

ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થૈસ્તુ પઞ્ચપઞ્ચભિરુત્તમૈઃ|
તર્પયામાસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા||9.30||

સ|| રાવણપાલિતા (શાલા) તદા માતા ઇવ પંચભિઃ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ પંચ ઇન્દ્રિયાણિ તર્પયામાસ ||

||Sloka meanings||

રાવણપાલિતા (શાલા) તદા -
that chamber ruled by Ravana
પંચભિઃ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ -
for the five senses
માતા ઇવ પંચ ઇન્દ્રિયાણિ તર્પયામાસ -
offered the objects of those senses like a mother

||Sloka summary||

"The chamber of Ravana, like a mother, gratified all five senses with five objects of senses." ||9.30||

||Sloka 9.31||

સ્વર્ગોઽયં દેવલોકોઽયં ઇન્દ્રસ્યેયં પુરી ભવેત્|
સિદ્ધિર્વેયં પરાહિસ્યા દિત્યમન્યત મારુતિઃ||9.31||

સ||અયં સ્વર્ગઃ અયં દેવલોકઃ અયં ઇંદ્રસ્યપુરી ભવેત્ | ઇયં પરાસિદ્ધિઃ સ્યાત્ મારુતિઃ અમન્યત ||

Tilaka Tika says - સ્વર્ગો જ્યોતિષ્ટોમાદિક યજ્ઞ્ય ફલભૂમિ, દેવલોકો વાયુવરૂણાદિલોકઃ, ઇન્દ્રસ્ય પુર્યં અમરાવતિ;

Govindaraja says - સામાન્યતઃ સ્વર્ગોઽયં| તત્રાપિ દેવલોકઃ ત્રયત્રંશત્ દેવાનાં લોકઃ|તત્રાઽપિ ઇન્દ્રસ્ય પુરીઅમરાવતિ | પરા સિદ્ધિઃ બ્રહ્મણઃ સ્થાનં |

||Sloka meanings||

અયં સ્વર્ગઃ અયં દેવલોકઃ -
ઇદિ સ્વર્ગમા ? દેવલોકમા?
અયં ઇંદ્રસ્યપુરી ભવેત્ -
ઇંદ્રુનિ રાજધાનિ અયિન અમરાવતિ યા?
ઇયં પરાસિદ્ધિઃ સ્યાત્ -
ઇદિ ઇદિ અપરમૈન સિદ્ધિ
મારુતિઃ અમન્યત -
અનિ મારુતિ અનુકોનેનુ.
અયં સ્વર્ગઃ અયં દેવલોકઃ -
This is heaven. This is the world of Gods.
અયં ઇંદ્રસ્યપુરી ભવેત્ - This is the city of Indra.
ઇયં પરાસિદ્ધિઃ સ્યાત્ - this is the supreme achievement
મારુતિઃ અમન્યત - Hanuman thought

||Sloka summary||

"This is heaven. This is the world of Gods. This is the city of Indra. Hanuman thought of this is the supreme achievement."||9.31||

Seeing the opulence of the royal palace, Hanuman wonders " સ્વર્ગોયં દેવલોકોયં". This must be the heaven or the abode of Gods, or Amaravati ,the abode of Indra etc

In Ramayana Tilaka, heaven or Svarga is referred to as "જ્યોતિષ્ટોમાદિક યજ્ઞ ફલભોગ ભૂમિઃ". Superior to that Svarga is the world of Devas. That is referred to as "વાયુ વરુણાદિલોકઃ". Superior to that world of Devas is the abode of Indra "અમરાવતિ". That is referred to as "ઇંદ્ર લોકઃ".All these are, ભોગ લોકઃ. Places where one enjoys the fruits of his deeds.

Looking at the opulence, Hanuman's wonder also grew in leaps and bounds. Hearing these sights described and Hanuman's wonder, we realize how easily the mind is captured by the external beauty and opulence. If Hanuman himself is seemed to have been captured by the external opulence , even if it is only momentarily, what to think of normal mortals.

||Sloka 9.32||

પ્રધ્યાયત ઇવાપસ્યત્ પ્રદીપાં સ્તત્ર કાંચનાન્|
ધૂર્તાનિવ મહાધૂર્તૈ ર્દેવનેન પરાજિતાન્||9.32||

સ|| તત્ર કાંચનાન્ પ્રદીપાન્ દેવનેન મહાધૂર્તૈઃ પરાજિતં પ્રધ્યાયત ધૂર્તાનિવ ( હનુમન્) અપસ્યત્ ||

Rama TiKa says - કાઞ્ચનાન્ કાઞ્ચનમયાન્ પ્રદીપાન્ મઙ્ગળાર્થં સ્તમ્ભપ્રદેષેષુ સંસ્થાપિત દીપાન્, દેવનેન દ્યૂતેન મહાદ્યૂતૈઃ અતિવઞ્ચિતૈઃ પરાજિતાન્ અત એવ ધ્યાયતઃ ધન વિધ્વંશાત્ નયન નિમીલનાદિ ચેષ્ઠયાધ્યાનમિવ કુર્વતોધૂર્તાનિવ અપશ્યત્ | રાવણાતિતેજસા પરાભૂતત્વાત્ દીપા ન પ્રકાશન્તે ઇત્યર્થઃ|

||Sloka meanings||

તત્ર કાંચનાન્ પ્રદીપાન્ -
the glowing golden lamps
દેવનેન મહાધૂર્તૈઃ -
expert gamblers in a game of dice
પરાજિતં પ્રધ્યાયત ધૂર્તાનિવ -
defeated and lost in thoughts
અપસ્યત્ - he saw

||Sloka summary||

"Hanuman saw, the golden lamps which looked like great gamblers defeated in a game of dice and lost in deep thought. The gamblers were as though they were in a deep thought." ||9.32||

Rama Tika says that the lamps too defeated by the luster of Ravana, are not shining.

||Sloka 9.33||

દીપાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ|
અર્ચિર્ભિઃ ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્યભ્ય મન્યત||9.33||

સ|| દીપાનાં પ્રકાશેન રાવણસ્ય તેજસા ચ ભૂષણાનાં અર્ચિભિઃ પ્રદીપ્તા ઇતિ અમન્યત||

||Sloka meanings||

દીપાનાં પ્રકાશેન -
with the brightness of the lamps
રાવણસ્ય તેજસા ચ -
the brilliance of Ravana
ભૂષણાનાં અર્ચિભિઃ -
brilliant glow of his ornaments
પ્રદીપ્તા ઇતિ અમન્યત -
Hanuma thought, that the place was ablaze

||Sloka summary||

"Hanuman thought that the brightness of the lamps and the brilliance of Ravana, the brilliant glow of his ornaments set the place ablaze with brightness." ||9.33||

||Sloka 9.34||

તતોઽપશ્યત્કુથાઽઽસીનાં નાનાવર્ણામ્બરસ્રજમ્|
સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષ વિભૂષિતમ્ ||9.34||

સ|| તત્ઃ કુથાસીનમ્ નાનાવર્ણાંબરસ્રજમ્ નાનાવેષભૂષિતમ્ વરનારીણામ્ સહસ્રં અપશ્યત્ ||

||Sloka meanings||

તત્ઃ કુથાસીનમ્ -
then seated on the carpets
નાનાવર્ણાંબરસ્રજમ્ -
wearing clothes and garlands of different colors
નાનાવેષભૂષિતમ્ -
wearing many varieties of clothes
વરનારીણામ્ સહસ્રં અપશ્યત્ -
saw thousands of women

||Sloka summary||

"Then he saw thousands of women wearing many varieties of clothes and garlands of different colors seated on the carpets."||9.34||

||Sloka 9.35||

પરિવૃત્તઽર્થરાત્રે તુ પાનનિદ્રાવશં ગતમ્|
ક્રીડિત્વોપરતં રાત્રૌ સુષ્વાપ બલવત્તદા||9.35||

સ||રાત્રૌ ક્રીડિત્વા ઉપરતં પાનનિદ્રાવશં ગતં તદા અર્થરાત્રે પરિવૃત્તે બલવત્ સુષ્વાપ||

||Sloka meanings||

રાત્રૌ ક્રીડિત્વા ઉપરતં -
Wearied having sported at night
પાનનિદ્રાવશં ગતં -
succumbing to drinks and sleep thereafter
તદા અર્થરાત્રે પરિવૃત્તે -
when the mid night rolled away
બલવત્ સુષ્વાપ -
fell asleep,

||Sloka summary||

"Wearied having sported at night, succumbing to drinks and sleep thereafter they fell asleep, when the mid night rolled away." ||9.35||

||Sloka 9.36||

તત્પ્રસુપ્તં વિરુરુચે નિશ્શબ્દાન્તરભૂષણમ્|
નિશ્શબ્દહંસ ભ્રમરં યથા પદ્મવનં મહત્||9.36||

સ||નિઃશબ્દાંતર ભૂષણમ્ પ્રસુપ્તમ્ નિઃશબ્ધાંતર ભ્રમરં મહત્ પદ્મવનં યથા વિરુરુચે||

||Sloka meanings||

નિઃશબ્દાંતર ભૂષણમ્ પ્રસુપ્તમ્ -
With sounds of their ornaments stilled, and sleeping (women)
નિઃશબ્ધહંસ ભ્રમરં -
(like) silent bees and swans
મહત્ પદ્મવનં યથા -
of a lotus forest
વિરુરુચે - was seen

||Sloka summary||

"With sounds of their ornaments stilled and sleeping women, the mansion looked beautiful like a forest of lotuses, with silenced swans and bees." ||9.36||

||Sloka 9.37||

તાસાં સંવૃતદંતાનિ મીલિતાક્ષાણિ મારુતિઃ|
અપશ્યત્ પદ્મગન્ધીનિ વદનાનિ સુયોષિતામ્||9.37||

સ|| મારુતિઃ તાસાં સુયોષિતામ્ સંવૃતદન્તાનિ મીલિતાક્ષાણિ પદ્મસુગંધિનિ વદનાનિ અપસ્યત્ ||

||Sloka meanings||

તાસાં સુયોષિતામ્ -
of those well-bred young women
સંવૃતદંતાનિ -
with concealed teeth
મીલિતાક્ષાણિ -
with closed eyes
પદ્મસુગંધિનિ વદનાનિ-
faces giving out fragrance of lotuses
મારુતિઃઅપસ્યત્ - Maruti saw

||Sloka summary||

"Maruti saw the faces of those well-bred young women with closed eyes and concealed teeth giving out smell of lotuses." ||9.37||

||Sloka 9.38||

પ્રબુદ્ધાનિવ પદ્માનિ તાસાં ભૂત્વાક્ષપાક્ષયે|
પુનસ્સંવૃતપત્ત્રાણિ રાત્રાવિવ બભુસ્તદા||9.38||

સ|| તાસાં ક્ષપાક્ષયે પ્રબુદ્ધાનિ પદ્માનિવ ભૂત્વા પુનઃ રાત્રૌ સંવૃતપત્રાણિવ તદા બભુઃ||

As in રામટીકા, ગોવિન્દરાજ ટીકા adds comments as follows; તાસાં વદનાનાન્ ઇતિ શેષઃ- All this is about describing the face of a woman

||Sloka meanings||

ક્ષપાક્ષયે પ્રબુદ્ધાનિ -
from early morning to sunset
પદ્માનિવ ભૂત્વા -
being like lotuses
પુનઃ રાત્રૌ સંવૃતપત્રાણિવ -
again in the night closing up their petals
તદા બભુઃ - thus they were seen

||Sloka summary||

"The faces of the women looked like the lotuses with closed petals after having been like the lotuses in bloom from early mooning." ||9.38||

||Sloka 9.39||

ઇમાનિ મુખપદ્માનિ નિયતં મત્તષટ્પદાઃ|
અમ્બુજાનીવ ફુલ્લાનિ પ્રાર્થયન્તિ પુનઃ પુનઃ||9.39||

સ|| મત્તષટ્પદાઃ ઇમાનિ મુખપદ્માનિ ફ્હુલ્લાનિ અમ્બ્બુજાનિવ પુનઃ પુનઃ નિયતમ્ પ્રાર્થયન્તિ ઇતિ શ્રીમાન્ મહાકપિઃ અમન્યત |

Rama Tika says - ઇમાનિ પ્રદૃશ્યમાનાનિ મુખપદ્માનિ ફુલ્લાનિ અમ્બુજાનિવ, ષટ્પદાઃ પુનઃ પુનઃ પ્રાર્થયન્તિ નિત્યં તત્ર સ્થાતું પ્રયાચન્ત ઇત્યર્થઃ, ઇતિ યેવ અમન્યત અન્વમિનોત્ અત એવ તાનિ વદનાનિ ઉપપત્યાઽનુમાન યુક્તા સલિલોદ્ભવૈઃ કોમલૈઃ સમાનિ મેને|

Govindaraja in his Tika says - તાનિ મુખાનિ ગુણતઃ સૌરભાદિ ગુણૈઃ સલિલોદ્ભવૈઃ પદ્મૈઃ|પ્રાર્થયન્તિ પ્રાથયેરન્ મધુર સલુબ્ધતયા અત્ર પુનઃ પુનઃ ષટ્પદાનિ પતેયુર્ત્યર્થઃ|

||Sloka meanings||

મત્તષટ્પદાઃ -
intoxicated bees
ઇમાનિ મુખપદ્માનિ -
their lotus like faces
અમ્બુજાનીવ ફુલ્લાનિ -
( looking) like blooming lotuses
પુનઃ પુનઃ નિયતમ્ પ્રાર્થયન્તિ -
would again and again desire to enjoy

||Sloka summary||

The intoxicated bees would again and again desire to enjoy the beautiful blooming lotus like faces ||9.39||

||Sloka 9.40||

ઇતિચામન્યત શ્રીમાન્ ઉપપત્યા મહાકપિઃ|
મેને હિ ગુણતસ્તાનિ સમાનિ સલિલોદ્ભવૈઃ||9.40||

સ|| તાનિ ગુણતઃ ઉપપત્ત્યા સલિલોદ્ભવૈઃ સમાનિ મેને હિ ||

||Sloka meanings||

શ્રીમાન્ મહાકપિઃ -
the great Vanara
તાનિ ગુણતઃ સલિલોદ્ભવૈઃ સમાનિ - that based on qualities like the lotuses in a pond
ઉપપત્ત્યા - having ascertained
ઇતિ ચ અમન્યત -
felt that the intoxicated bees again and again mistakenly land on those faces

||Sloka summary||

"Having ascertained that based on qualities, the ladies' faces are like the lotuses in a pond , the great Vanara felt that the intoxicated bees again and again mistakenly land on those faces." ||9.40||

||Sloka 9.41||

સા તસ્ય શુશુભેશાલા તાભિસ્ત્રીભિ ર્વિરાજિતા|
શારદીવ પ્રસન્ના દ્યૌઃ તારાભિરભિશોભિતા||9.41||

સ|| તસ્ય સા શાલા તાભિઃ સ્ત્રીભિઃ વિરાજિતા | તારાભિઃ અભિશોભિતા પ્રસન્ના શારદી દ્યૌ ઇવ શુશુભે||

||Sloka meanings||

તસ્ય સા શાલા -
The mansion of the Rakshasa king
તારાભિઃ અભિશોભિતા -
shining with stars
પ્રસન્ના શારદી દ્યૌ ઇવ શુશુભે -
pleasant autumnal sky shone
તાભિઃ સ્ત્રીભિઃ વિરાજિતા -
with those ladies it shone

||Sloka summary||

The mansion of the (Rakshasa king) shone with those women, like the clear autumnal sky lit by shining stars.

||Sloka 9.42||

સ ચ તાભિઃ પરિવૃતઃ શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ|
યથા હ્યુડુ પતિઃ શ્રીમાં સ્તારાભિરભિસંવૃતઃ||9.42||

સ|| તાભિઃ પરિવૃત્તઃ સઃ રાક્ષસાધિપઃ તારાભિ અભિસંવૃત્તઃ શ્રીમાન્ હ્યુડુપતિઃ ઇવ શુશુભે||

||Sloka meanings||

તાભિઃ પરિવૃત્તઃ સઃ રાક્ષસાધિપઃ -
surrounded by them the king of Rakshasas
તારાભિ અભિસંવૃત્તઃ -
surrounded by stars
શ્રીમાન્ હ્યુડુપતિઃ ઇવ શુશુભે -
shone like the beautiful Moon

||Sloka summary||

Thus surrounded by them the king of Rakshasas shone like the beautiful Moon surrounded by the stars. ||9.42||

||Sloka 9.43||

યાશ્ચ્યવન્તેઽમ્બરાત્તારાઃ પુણ્યશેષ સમાવૃતાઃ|
ઇમા સ્તા સ્સંગતાઃ કૃત્સ્ના ઇતિ મેને હરિસ્તદા||9.43||

સ|| યાઃ તારાઃ પુણ્યશેષ સમાવૃતાઃ અમ્બરાત્ ચ્યવન્તે તાઃ કૃત્સ્નાઃ ઇમાઃ સંગતાઃ ઇતિ તદા હરિઃ મેને ||

||Sloka meanings||

યાઃ તારાઃ પુણ્યશેષ સમાવૃતાઃ -
those starts whose merits have been expired
અમ્બરાત્ ચ્યવન્તે -
thus fall off from the sky
તાઃ કૃત્સ્નાઃ ઇમાઃ સંગતાઃ -
all of them are among this group of women
ઇતિ તદા હરિઃ મેને - though the Vanara.

||Sloka summary||

"The Vanara thought that the women looked like the stars who have fallen to earth after having exhausted their merits. " ||9.43||

||Sloka 9.44||

તારાણામિવ સુવ્યક્તં મહતીનાં શુભાર્ચિષામ્|
પ્રભાવર્ણ પ્રસાદાશ્ચ વિરેજુસ્તત્ર યોષિતામ્||9.44||

સ|| તત્ર યોષિતામ્ પ્રભાવર્ણ પ્રસાદઃ ચ શુભાર્ચિષામ્ મહતીનામ્ તારાણામિવ સુવ્યક્તમ્ વિરેજુઃ||

||Sloka meanings||

પ્રભાવર્ણ પ્રસાદઃ -
luster color and grace
તત્ર યોષિતામ્ -
of those young women
વિરેજુઃ - shining
શુભાર્ચિષામ્ -
the one who radiates auspicious glow
મહતીનામ્ તારાણામિવ - like that of big stars

||Sloka summary||

"The luster, color and grace of those women was shining bright like that of big starts which release auspicious glow."||9.44||

||Sloka 9.45||

વ્યાવૃત્તગુરુ પીનસ્રક્પ્રકીર્ણ વરભૂષણાઃ|
પાનવ્યાયામકાલેષુ નિદ્રાપહૃતચેતસઃ||9.45||

સ|| ( સા) પાનવ્યાયામ કાલેષુ વ્યાવૃત્ત ગુરુપીન સ્રક્પ્રકીર્ણ વર ભૂષણાઃ નિદ્ર અપહૃત ચેતસઃ સન્તિ||

||Sloka meanings||

પાનવ્યાયામ કાલેષુ -
drinking and exercises
વ્યાવૃત્ત ગુરુપીન સ્રક્પ્રકીર્ણ વર ભૂષણાઃ -
with jewels scattered and garlands displaced
નિદ્ર અપહૃત ચેતસઃ -
with minds dazed and lost in sleep

||Sloka summary||

"With jewels displaced and garlands scattered after drinking and sexual exercise they were lost in sleep with dazed minds." ||9.45||

||Sloka 9.46||

વ્યાવૃત્ત તિલકાઃ કાશ્ચિત્ કાશ્ચિદુદ્ભ્રાન્તનૂપુરાઃ|
પાર્શ્વે ગળિતહારાશ્ચ કાશ્ચિત્ પરમયોષિતાઃ||9.46||

સ|| કશ્ચિત્ પરમયોષિતઃ વ્યાવૃત્ત તિલકાઃ કશ્ચિત્ ઉદ્ભ્રાન્તનૂપુરાઃ કશ્ચિત્ પાર્શ્વે ગળિતહારાઃ ચ ||

||Sloka meanings||

કશ્ચિત્ પરમયોષિતઃ વ્યાવૃત્ત તિલકાઃ -
A few women had their Vermilion marks smudged
કશ્ચિત્ ઉદ્ભ્રાન્તનૂપુરાઃ -
a few had anklets let loose
કશ્ચિત્ પાર્શ્વે ગળિતહારાઃ ચ -
a few had necklaces one side.

||Sloka summary||

"A few had their Vermilion marks smudged, a few had anklets let loose and a few had necklaces one side."

||Sloka 9.47||

મુક્તાહારાઽવૃતા શ્ચાન્યાઃ કાશ્ચિત્ વિસ્રસ્તવાસસઃ|
વ્યાવિદ્દરશનાદામાઃ કિશોર્ય ઇવ વાહિતાઃ||9.47||

સ|| અન્યાઃ મુક્તાહારાવૃતાઃ અન્યાઃ કાશ્ચિત્ વિસ્રસ્તવાસસઃ વ્યાવિદ્ધરશનાદામાઃ વાહિતાઃ કિશોર્યાઃ ઇવ આસીત્||

||Sloka meanings||

અન્યાઃ મુક્તાહારાવૃતાઃ -
some had broken pearl strings on their girdle
અન્યાઃ કાશ્ચિત્ વિસ્રસ્તવાસસઃ -
some had their clothes slipped off
વ્યાવિદ્ધરશનાદામાઃ -
some had waist belts snapped
વાહિતાઃ કિશોર્યાઃ ઇવ -
some fallen to the ground like young mares released to rest

||Sloka summary||

"Others had broken pearl strings on their girdle, some had their clothes slipped off, and some had waist belts snapped and some fallen to the ground like young mares released to rest."||9.47||

||Sloka 9.48||

સુકુણ્ડલધરાશ્ચાન્યા વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજઃ|
ગજેન્દ્રમૃદિતાઃ પુલ્લા લતા ઇવ મહાનને||9.48||

સ|| સુકુણ્ડલધરાઃ અન્યાઃ વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજાઃ મહાવને ગજેંદ્રમૃદિતાઃ પુલ્લા લતા ઇવ આસીત્ ||

||Sloka meanings||

મહાવને - (in) mighty forest
ગજેન્દ્રમૃદિતાઃ પુલ્લા લતા ઇવ - like blooming creepers in a (dense forest) crushed by mighty elephants
અન્યાઃ વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજાઃ -
some with broken and crushed flower garlands
સુકુણ્ડલધરાઃ -
with excellent ear tops

||Sloka summary||

"With excellent ear tops, though broken and crushed flower garlands some looked like blooming creepers in dense forest crushed by mighty elephants."||9.48||

||Sloka 9.49||

ચન્દ્રાંશુકિરણાભાશ્ચ હારાઃ કાસાંચિદુત્કટાઃ|
હંસા ઇવ બભુઃ સુપ્તાઃ સ્તનમધ્યેષુ યોષિતામ્||9.49||

સ|| કાસાંચિત્ યોષિતાં સ્તનમધ્યેષુ ઉત્કટાઃ ચંદ્રાંશુકિરણાભાઃ ચ હારાઃ સુપ્તાઃ હંસા ઇવ બભુઃ||

||Sloka meanings||

કાસાંચિત્ યોષિતાં -
some of the women
સ્તનમધ્યેષુ ઉત્કટાઃ હારાઃ ચ -
shining pearl chains resting between their breasts (like)
ચંદ્રાંશુકિરણાભાઃ -
shining in the rays of moon
સુપ્તાઃ હંસા ઇવ બભુઃ -
sleeping swans

||Sloka summary||

"Some of the women with shining pearl chains, which were shining like rays of moon, resting between their breast. They looked like swans in sleep."||9.49||

||Sloka 9.50||

અપરાસાં ચ વૈઢૂર્યાઃ કાદમ્બા ઇવ પક્ષિણઃ|
હેમસૂત્રાણિ ચાન્યાસાં ચક્રવાકા ઇવાભવન્||9.50||

સ|| અપરાસાંશ્ચ વૈડૂર્યાઃ પક્ષિણઃ કાદમ્બાઃ ઇવ અન્યાસામ્ હેમસૂત્રાણિ પક્ષિણઃ ચક્રવાકા ઇવ||

||Sloka meanings||

અપરાસાંશ્ચ વૈડૂર્યાઃ પક્ષિણઃ કાદમ્બાઃ ઇવ -
Vaidhurya worn by women looked like Kadamba birds
અન્યાસામ્ હેમસૂત્રાણિ પક્ષિણઃ ચક્રવાકા ઇવ -
golden chains on others looked like Chakravaka birds

||Sloka summary||

"The Vaidhurya worn by women looked like Kadamba birds , the golden chains on others looked like Chakravaka birds."||9.50||

||Sloka 9.51||

હંસકારણ્ડવાકીર્ણાઃ ચક્રવાકોપશોભિતાઃ|
આપગા ઇવ તા રેજુર્જઘનૈઃ પુલિનૈરિવ||9.51||

સ|| જઘનૈઃ પુલિનૈઃ ઇવ તાઃ હંસકારણ્ડવાકીર્ણાઃ ચક્રવાકોપશોભિતાઃ આપગા ઇવ રેજુઃ||

||Sloka meanings||

જઘનૈઃ પુલિનૈઃ ઇવ તાઃ -
With the hips like river banks those ladies
હંસકારણ્ડવાકીર્ણાઃ -
filled with Swans and Karandava birds
ચક્રવાકોપશોભિતાઃ -
shining with Chakravaka birds
આપગા ઇવ રેજુઃ -
shining like rivers

||Sloka summary||

"With the hips like river banks, they shone like rivers filled with swans, Karandava birds and Chakravaka birds."

||Sloka 9.52||

કિઙ્કિણી જાલ સંકોશાસ્તા હૈમવિપુલાંબુજાઃ|
ભાવગ્રાહા યશસ્તીરાઃ સુપ્તાનદ્ય ઇવાઽઽબભુઃ||9.52||

સ|| કિંકિણીજ્વાલસંકોશાઃ હૈમવિપુલામ્બુજાઃ સુપ્તાઃ ભાવગ્રાહાઃ યશસ્તીરાઃ નદ્યા ઇવ આબભુઃ||

||Sloka meanings||

કિંકિણીજ્વાલસંકોશાઃ સુપ્તાઃ -
sleeping with tiny bells tied around their waist ( those ladies )
નદ્યા ઇવ આબભુઃ -
appeared like rivers ( with)
હૈમવિપુલામ્બુજાઃ -
golden ornaments looking like lotuses
ભાવગ્રાહાઃ -
amorous gestures in love play like crocodiles
યશસ્તીરાઃ -
radiant beauty like river banks

||Sloka summary||

"With tiny bells tied around the waist looking like buds, bold golden ornaments looking like lotuses, their gestures of love looking like passion of crocodiles, their radiant beauty looking like silver banks , the sleeping ones appeared like rivers"

||Sloka 9.53||

મૃદુષ્વઙ્ગેષુ કાસાંચિત્ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ|
બભૂવુર્ભૂષણા નીવ શુભા ભૂષણરાજયઃ||9.53||

સ|| કાસાંચિત્ મૃદુષુ અંગેષુ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ શુભાઃ ભૂષણરાજયઃ ભૂષણાનીવ બભૂવુઃ ||

||શ્લોકાર્થમુલુ||

કાસાંચિત્ મૃદુષુ અંગેષુ કુચાગ્રેષુ- on the tender limbs and breasts of some women
સંસ્થિતાઃ શુભાઃ - set beautiful
ભૂષણરાજયઃ ભૂષણાનીવ બભૂવુઃ -
imprints of ornaments looked like ornaments themselves

||Sloka summary||

"Some women with the tender limbs and breast and nipples imprinted with marks of ornaments, themselves looked like ornaments." ||9.53||

||Sloka 9.54||

અંશુકાન્તાશ્ચ કાસાંચિન્ મુખમારુતકંપિતાઃ|
ઉપર્યુપરિવક્ત્રાણાં વ્યાધૂયન્તે પુનઃ પુનઃ||9.54||

સ|| કાસાંચિત્ મુખમારુત કંપિતાઃ અંશુકાંતાશ્ચ વક્ત્રાણાં ઉપરિ ઉપરિ પુનઃ પુનઃ વ્યાધૂયન્તે||

||Sloka meanings||
કાસાંચિત્ મુખમારુત -
(by the) breath released by their mouths of some women
કંપિતાઃ અંશુકાંતાશ્ચ-
shaken fringes of garments
વક્ત્રાણાં ઉપરિ ઉપરિ -
on their faces
પુનઃ પુનઃ વ્યાધૂયન્તે -
fluttered again and again

||Sloka summary||

"Fringes of their garments, shaken by the breath released by their mouths, fluttered on their faces again and again."||9.54||

||Sloka 9.55||

તાઃ પતાકાઇવોદ્ધૂતાઃ પત્નીનાં રુચિરપ્રભાઃ|
નાનાવર્ણ સુવર્ણાનાં વક્ત્રમૂલેષુ રેજિરે||9.55||

સ|| નાનાવર્ણસુવર્ણાનાં પત્નીનામ્ વક્ત્રમૂલેષુ તાઃ રુચિરપ્રભાઃ ઉધ્દૂતાઃ પતાકાઃ ઇવ રેજિરે||

||Sloka meanings||

નાનાવર્ણસુવર્ણાનાં પત્નીનામ્ -
of Ravana's wives of different and beautiful hues
વક્ત્રમૂલેષુ તાઃ રુચિરપ્રભાઃ -
on their faces the fringes of garments
ઉધ્દૂતાઃ પતાકાઃ ઇવ રેજિરે -
like fluttering flags

||Sloka summary||

"The fringes of garments, fluttering on the faces of Ravana's of different beautiful hues, shone like splendid flags"; ||9.55||

||Sloka 9.56||

વવલ્ગુશ્ચાત્ર કાસાંચિત્ કુણ્ડલાનિ શુભાર્ચિષામ્|
મુખમારુત સંસર્ગાન્ મન્દં મન્દં સુયોષિતામ્||9.56||

સ|| કાસાંશ્ચિત્ શુભાર્ચિષામ્ યોષિતાં કુણ્ડલાનિ અત્ર મુખ મારુત સંસર્ગાત્ મન્દં મન્દં વવલ્ગુશ્ચ||

||Sloka meanings||

કાસાંશ્ચિત્ શુભાર્ચિષામ્ યોષિતાં -
of some women endowed with auspicious charms
અત્ર મુખ મારુત સંસર્ગાત્ -
under the breath coming out of the faces
કુણ્ડલાનિ મન્દં મન્દં વવલ્ગુશ્ચ -
ear tops were gently vibrating

||Sloka summary||

"The ear tops, swinging under the breath of some of the women endowed with auspicious charms, were softly vibrating generating a gentle sound." ||9.56||

||Sloka 9.57||

શર્કરઽસન ગન્ધૈશ્ચ પ્રકૃત્યા સુરભિસ્સુખઃ|
તાસાં વદનનિશ્વ્યાસઃ સિષેવે રાવણં તદા||9.57||

સ||તદા પ્રકૃત્યા શર્કરાસવગંધૈશ્ચ સુરભિઃ સુખઃ તાસામ્ વદનનિઃશ્વાસઃ રાવણં શિષેવે||

||Sloka meanings||

તદા પ્રકૃત્યા -
Then the natural
શર્કરાસવગંધૈશ્ચ -
with the sweet smell of wine (sugarcane juice)
તાસામ્ વદનનિઃશ્વાસઃ -
the breath coming out of their mouths
સુરભિઃ સુખઃ -
fragrant and pleasing
રાવણં શિષેવે -
serving Ravana

||Sloka summary||

"Then the natural sweet smell of wine of the breath coming out of their mouths, fragrant and pleasing was serving Ravana." ||9.57||

||Sloka 9.58||

રાવણાનનશઙ્કાશ્ચ કાશ્ચિત્ રાવણયોષિતઃ|
મુખાનિ સ્મ સપત્નીનાં ઉપાજિઘ્રન્ પુનઃ પુનઃ||9.58||

સ|| કશ્ચિત્ રાવણ યોષિતાઃ રાવણાનનશંકાશ્ચ પુનઃ પુનઃ સપત્નીનામ્ મુખાનિ ઉપાજિઘ્રન્||

||Sloka meanings||

કશ્ચિત્ રાવણ યોષિતાઃ- કોંદરુ રાવણ સ્ત્રીલુ
રાવણાનનશંકાશ્ચ - રાવણુડે અનુકોનિ
પુનઃ પુનઃ સપત્નીનામ્ - મળ્ળી મળ્ળી સપત્નુલ
મુખાનિ ઉપાજિઘ્રન્ - મુખમુલનુ મુદ્દુપેટ્ટુકોનસાગિરિ.

કશ્ચિત્ રાવણ યોષિતાઃ- Some of the wives of Ravana
રાવણાનનશંકાશ્ચ - thinking of Ravana
પુનઃ પુનઃ સપત્નીનામ્ મુખાનિ - co-wives faces again and again
ઉપાજિઘ્રન્ - kissed.

||Sloka summary||

"Some of the wives of Ravana kissed their co-wives faces thinking of Ravana." ||9.58||

||Sloka 9.59||

અત્યર્થં સક્તમનસો રાવણે તા વરસ્ત્રિયઃ|
અસ્વતન્ત્રાઃ સપત્નીનાં પ્રિયમેવાઽઽચરં સ્તદા||9.59||

સ|| રાવણે અત્યર્થં સક્ત મનસઃ તા વરસ્ત્રિયઃ અસ્વતંત્રાઃ તદા સપત્નીનામ્ પ્રિયમેવ આચરન્ ||

||Sloka meanings||

રાવણે અત્યર્થં સક્ત મનસઃ -
Very much devoted to Ravana
તા વરસ્ત્રિયઃ અસ્વતંત્રાઃ -
those women not being free ( with Ravana)
તદા સપત્નીનામ્ પ્રિયમેવ આચરન્ -
responded with love to their co-wives ( thinking they are responding to Ravana)

||Sloka summary||

"Very much devoted to Ravana and not being free some of his wives responded pleasingly ( thinking that they are responding." ||9.59||

||Sloka 9.60||

બાહૂન્ ઉપવિધાયાન્યાઃ પારિહાર્યવિભૂષિતાન્|
અંશુકાનિ ચ રમ્યાણિ પ્રમદાસ્તત્ર શિશ્યિરે||9.60||

સ|| અન્યાઃ પ્રમદાઃ પરિહાર્ય વિભૂષિતાન્ બાહૂન્ રમ્યાણિ અંશુકાનિ ઉપનિધાય શિશ્યિરે||

||Sloka meanings||

અન્યાઃ પ્રમદાઃ -
other women
પરિહાર્ય વિભૂષિતાન્ બાહૂન્ -
laying aside their adornments used their arms
રમ્યાણિ અંશુકાનિ -
used beautiful garment as pillows
ઉપનિધાય શિશ્યિરે -
as pillows and slept

||Sloka summary||

"Other women laying aside their adornments used their arms as pillows, others used their beautiful garment as pillows." ||9.60||

||Sloka 9.61||

અન્યાવક્ષસિ ચાન્યસ્યાઃ તસ્યાઃ કાશ્ચિત્ પુનર્ભુજમ્|
અપરાત્વઙ્ક મન્યસ્યાઃ તસ્યાશ્ચાપ્યપરાભુજૌ||9.61||

સ|| અન્યાઃ અન્યસ્યાઃ વક્ષસિ કાચિત્ પુનઃ તસ્યાઃ ભુજં અપરા અન્યસ્યાઃ અંકં અપરા તસ્યાઃ ભુજૌ શિશ્યિરે||

||Sloka meanings||

અન્યાઃ અન્યસ્યાઃ વક્ષસિ -
Some women slept on the chest of others
કાચિત્ પુનઃ તસ્યાઃ ભુજં- another ( slept ) on the shoulders of yet another
અપરા અન્યસ્યાઃ અંકં -
another ( slept) in the lap of the other
અપરા તસ્યાઃ ભુજૌ શિશ્યિરે -
yet another slept on her shoulders

||Sloka summary||

"Some women slept on the chest of others, another ( slept ) on the shoulders of yet another , another ( slept) in the lap of the other, yet another slept on her shoulders." ||9.61||

||Sloka 9.62||

ઊરુપાર્શ્વકટી પૃષ્ઠં અન્યોન્યસ્ય સમાશ્રિતાઃ|
પરસ્પરનિવિષ્ટાઙ્ગ્યો મદસ્નેહવશાનુગાઃ||9.62||

સ|| મદસ્નેહવશાનુગાઃ અન્યોન્યસ્ય ઉરુપાર્શ્વકટીપૃષ્ઠં સમાશ્રિતાઃ પરમનિવિષ્ટાંગ્યઃ શિશ્યિરે||

||Sloka meanings||

મદસ્નેહવશાનુગાઃ અન્યોન્યસ્ય-
Given to intoxication being friends with each other
ઉરુપાર્શ્વકટીપૃષ્ઠં સમાશ્રિતાઃ - thighs, sides, hips and backs together
પરમનિવિષ્ટાંગ્યઃ શિશ્યિરે -
slept with limbs intertwined

||Sloka summary||

"Given to intoxication being friends with each other, with thighs, sides, hips and backs together, they slept with limbs intertwined "||9.62||

||Sloka 9.63||

અન્યોન્યભુજસૂત્રેણ સ્ત્રીમાલાગ્રથિતા હિ સા|
માલેન ગ્રથિતા સૂત્રે શુશુભે મત્તષટ્પદા||9.63||

સ|| અન્યોન્ય ભુજસૂત્રેણ ગ્રથિતા સા સ્ત્રી માલા સૂત્રે ગ્રથિતા મત્તષટ્પદાઃ માલેવ શિશ્યિરે ||

||Sloka meanings||

અન્યોન્ય ભુજસૂત્રેણ ગ્રથિતા -
Strung together on each other's shoulders
સા સ્ત્રી માલા -
that garland of women
સૂત્રે ગ્રથિતા મત્તષટ્પદાઃ માલેવ -
a garland of flowers on a thread with tipsy bees.
શિશ્યિરે - shone

||Sloka summary||

"Strung together on each other's shoulders , that garland of women, shone like a garland of flowers on a thread with tipsy bees." ||9.63||

||Sloka 9.64,65||

લતાનાં માધવે માસિ પુલ્લનાં વાયુસેવનાત્ |
અન્યોન્યમાલાગ્રથિતં સંસક્ત કુસુમોચ્ચયમ્||9.64||
વ્યતિવેષ્ટિત સુસ્કન્ધં અન્યોન્યભ્રમરાકુલમ્|
આસીદ્વન મિવોદ્ધૂતમ્ સ્ત્રીવનં રાવણસ્ય તત્||9.65||

સ|| અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ સંસક્ત કુસુમોચ્ચયમ્ વ્યતિવેષ્ટિત સુસ્કંધં અન્યોન્ય ભ્રમરાકુલમ્ રાવણસ્ય તત્ સ્ત્રીવનં માઘવે માસે વાયુસેવનાત્ ફુલ્લાનામ્ લતાનામ્ અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ અન્યોન્યભમરાકુલમ્ ઉદ્ધૂતમ્ વનમ્ ઇવ આસીત્ ||

||Sloka meanings||
અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ -
Linked to each other like a chain
સંસક્ત કુસુમોચ્ચયમ્ -
like flowers on a string
વ્યતિવેષ્ટિત સુસ્કંધં -
tangled together with strong joints
અન્યોન્ય ભ્રમરાકુલમ્ -
with bees swarming
રાવણસ્ય તત્ સ્ત્રીવનં -
that Ravana's forest of women
માઘવે માસે -
in the month of Magha
વાયુસેવનાત્ ઉદ્ધતમ્ -
shaken by the wind blowing
ફુલ્લાનામ્ લતાનામ્ -
blooms and creepers
અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ -
linked to one another like a garland
અન્યોન્યભમરાકુલમ્ -
like a swarm of bees
ઉદ્ધતમ્ વનમ્ ઇવ -
like a thicket shaken

||Sloka summary||

"Linked to each other like a chain like flowers on a string, tangled together with strong joints like bees swarming, that garden of women was like a garden of creepers with swarming bees and the blooms being blown by the wind with the creepers linked to each other."||9.65||

||Sloka 9.66||

ઉચિતેષ્વપિ સુવ્યક્તં ન તાસાં યોષિતાં તદા|
વિવેકશ્શક્ય આધાતું ભૂષણાઙ્ગામ્બરસ્રજામ્||9.66||

સ||તદા તાસાં યોષિતામ્ ભૂષણાંગાંબર સ્રજામ્ વિવેકઃ સુવ્યક્તં આધાતુમ્ ઉચિતેષ્વપિ ન શક્યઃ||

||Sloka meanings||

તદા તાસાં યોષિતામ્ -
then of those young ones
ભૂષણાંગાંબર સ્રજામ્ -
ornaments , limbs, garments, and garlands
વિવેકઃ સુવ્યક્તં -
even a wise one clearly
આધાતુમ્ ઉચિતેષ્વપિ ન શક્યઃ -
not possible to tell where which one is placed

||Sloka summary||

"It is not possible to distinguish between the ornaments , garments, limbs and garlands in order to place them in the right spots." ||9.66||

||Sloka 9.67||

રાવણેસુખસંવિષ્ટે તા સ્સ્ત્રિયો વિવિધ પ્રભાઃ|
જ્વલન્તઃ કાઞ્ચના દીપાઃ પ્રૈક્ષંતાઽનિમિષા ઇવ||9.67||

સ|| રાવણે સુખસંવિષ્ટે વિવિધપ્રભાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ જ્વલંતઃ કાંચનાઃ દીપાઃ ઇવ અનિમિષાઃ પ્રેક્ષંત ઇવ આસીત્||

Rama Tilaka says - રાવણે સુખસંવિષ્ટે સુપ્તે સતી ઇત્યર્થઃ,જ્વલન્તઃ કાઞ્ચના દીપાઃ તદભિમાનિ દેવ વિશેષાઃ અનિમિષા નિમેષરહિતાઃ, સન્તઃ વિવિધ પ્રભાઃ તાં રાવણસંબન્ધિનીઃ સ્ત્રિયઃ પ્રેક્ષન્તે , એતેન રાવણ જાગરણ સમયે તત્ સ્ત્રે દર્શનં દેવાનામપિ સુદુર્લભઃ ઇતિ વ્યઙ્જિતં. તેન રાવણ પ્રતાપાતિશયઃ સૂચિતમ્ |

||Sloka meanings||

રાવણેસુખસંવિષ્ટે -
While Ravana was sleeping happily
વિવિધપ્રભાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ -
women of different lusters
જ્વલંતઃ કાંચનાઃ દીપાઃ -
glowing golden lamp posts
અનિમિષાઃ પ્રેક્ષંત ઇવ - as if gazed without winking

||Sloka summary||

"When Ravana was sleeping happily, the different lights burning on the lamp posts seemed to be gazing at the women of different lusters without winking". ||9.67||

Here the implication is that while Ravana is awake not even Gods can dare see his wives; also it is indicating the power of Ravana

||Sloka 9.68||

રાજર્ષિપિતૃદૈત્યાનાં ગન્ધર્વાણાં ચ યોષિતઃ|
રાક્ષસાનાં ચ યાઃ કન્યાઃ તસ્ય કામવશં ગતાઃ||9.68||

સ||રાજર્ષિ પિત્રુદૈત્યાનામ્ ગંધર્વાણાં યોષિતઃ રાક્ષસાનામ્ યાઃ કન્યાઃ તસ્ય કામવશાનુગતાઃ ||

||Sloka meanings||

રાજર્ષિ પિત્રુદૈત્યાનામ્ ગન્ધર્વાણાં -
of royal sages , ancestral deities, Daityas , Gandharvas
યોષિતઃ - women
રાક્ષસાનામ્ યાઃ કન્યાઃ
- Rakshasas women
તસ્ય કામવશાનુગતાઃ
- were infatuated with him

||Sloka summary||

"The women who hailed from families of royal sages, ancestral deities, Daityas, Gandharvas and Rakshasis too gave themselves to him, being infatuated with him." ||9.68||

||Sloka 9.69||

યુદ્ધકામેન તા સ્સર્વા રાવણેન હૃતા સ્ત્રિયઃ|
સમદા મદનેનૈવ મોહિતાઃ કાશ્ચિદાગતાઃ||9.69||

સ|| સર્વાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ યુદ્ધકામેન રાવણેન હૃતાઃ સમદાઃ કાશ્ચિત્ મદનેન મોહિતાઃ એવ આગતાઃ||

||Sloka meanings||

સર્વાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ -
all those women
યુદ્ધકામેન રાવણેન હૃતાઃ -
won over in battle by Ravana who loves fighting battles
સમદાઃ કાશ્ચિત્ મદનેન મોહિતાઃ એવ આગતાઃ-
some came on their own blinded by lust

||Sloka summary||

"All of those women were won over in a battle by Ravana , some came on their own blinded by lust"||9.69||

||Sloka 9.70||

ન તત્ર કાચિત્ પ્રમદા પસહ્ય
વીર્યોપપન્નેન ગુણેન લબ્ધા|
ન ચાન્યકામાપિ ન ચાન્યપૂર્વા
વિના વરાર્હં જનકાત્મજાં તામ્||9.70||

સ|| વરાર્હં તાં જનકાત્મજાં વિના તત્ર કાશ્ચિત્ પ્રમદા વીર્યોપપન્નેન ગુણેન પ્રસહ્ય લબ્ધા ન અન્યકામાપિ ચ ન અન્યપૂર્વાચ ન ||

||Sloka meanings||

વરાર્હં તાં જનકાત્મજાં વિના -
excepting for virtuous Sita
તત્ર કાશ્ચિત્ પ્રમદા વીર્યોપપન્નેન પ્રસહ્ય લબ્ધા ન
- no woman was obtained by his valor forcibly
ગુણેન - by virtues only
અન્યકામાપિ ચ ન -
not one was in love with another
અન્યપૂર્વાચ ન -
no one was in love with another before

||Sloka summary||

"Except for the revered daughter of Janaka, none of the women were obtained by his valor forcibly. They were not in love with another , nor were they married earlier." ||9.70||

||Sloka 9.71||

ન ચાકુલીના ન ચ હીનરૂપા
નાદક્ષિણા નાનુપચારયુક્તા|
ભાર્યાભવત્તસ્ય ન હીનસત્ત્વા
ન ચાપિ કાન્તસ્ય ન કામનીયા||9.71||

સ|| તસ્ય ભાર્યા અકુલીના ન ચ અભવત્ | હીનરૂપાચ ન | અદક્ષિણા ચ ન | અનુપચારયુક્તા ચ ન || હીનસત્ત્વા ચ ન | કાન્તસ્ય ન કામનીયા||

||Sloka meanings||

તસ્ય ભાર્યા અકુલીના ન -
none among his wives was not born of a noble family
હીનરૂપાચ ન -
none lacked beauty, none was unkind.
અદક્ષિણા ચ ન -
none was unkind
હીનસત્ત્વા ચ ન -
none was lacking in courtesy
કાન્તસ્ય ન કામનીયા -
none not lovable for the lover.

||Sloka summary||

"None among them was not born of a noble family. None lacked beauty. None was unkind. None was lacking in courtesy. None not lovable for the lover."||9.71||

We recap what we heard so far.

In that search of Sita , Hanuman sees , "સહસ્ર વરનારીણાં" - thousands of women in that royal palace. What kind of women? All women of superior breeding, all of whom are desirous of his company. None of whom have been brought by force against their will, except for Sita, who was brought by force against her will.

Here we hear the echo of a thought. One may think of many good things and do the good things too. But one bad deed is enough to destroy the power of all good deeds done. The mind which it is not focused on one thought, the mind which muses along many thought lines, will utterly fail in the search of "Self", hidden within the five sheaths.

Poet describes all the women of Ravana's harem. They are all women of noble bearing. They may have come of their own free will. But by kidnapping Sita in a helpless condition, and bringing her by force all the merits of Ravana have been lost.

Hanuman keeps musing.

"None among the women has been won over through force. All of them have been won over by his virtues. None among them came here after being the lover of someone else. None among them is devoted to someone else. None who is not desirable", and so on.

||Sloka 9.72||

બભૂવ બુદ્ધિસ્તુ હરીશ્વરસ્ય
યદીદૃશી રાઘવ ધર્મપત્ની|
ઇમા યથા રાક્ષસરાજ ભાર્યાઃ
સુજાતમસ્યેતિ હિ સાદુબુદ્ધેઃ||9.72||

સ|| ઇમાઃ રાક્ષસરાજભાર્યાઃ યથા રાઘવપત્ની ઈદૃશી અસ્ય સુજાતમ્ ઇતિ સાધુબુદ્ધેઃ હરીશ્વરસ્ય બુદ્ધિસ્તુ બભૂવ ||

||Sloka meanings||

ઇમાઃ રાક્ષસરાજભાર્યાઃ યથા -
like these Rakshasa wives
રાઘવપત્ની ઈદૃશી -
wife of Raghava was in a similar position
અસ્ય સુજાતમ્ ઇતિ -
his life would have been worthwhile
સાધુબુદ્ધેઃ હરીશ્વરસ્ય બુદ્ધિસ્તુ -
thus wise Hanuman thought

||Sloka summary||

"Hanuman thought , if the wife of Raghava born of good family could stay (with her husband) like the wives of this Rakshasa king , his life would have been worthwhile

Hanuman's train of thoughts continues.
"...
યદીદૃશી રાઘવધર્મપત્ની|
ઇમા યથા રાક્ષસરાજભાર્યા
સુજાતમસ્યેતિ હિ સાદુબુદ્ધેઃ||9.72||

"If the wife of Raghava lived like the wives of the Rakshasa king, the life of the Rakshasa king would have been worthwhile ( સુજાતમ્") .

There is a coarse thought echoing through the construction of this sentence, in equating the satisfied wives of the Rakshasa king with Sita. The thought of that possibility occurs to Hanuman also.
We see that in the very next sloka saying "punaScha.." thinking again.

||Sloka 9.73||

પુનશ્ચ સોઽચિંતય ધાર્તરૂપો
ધ્રુવં વિશિષ્ટા ગુણતો હિ સીતા|
અધાય મસ્યાં કૃતવાન્ મહાત્મા
લઙ્કેશ્વરઃ કષ્ટ મનાર્યકર્મ||9.73||

સ||સઃ આત્તરૂપઃ પુનશ્ચ અચિન્તયત્ સીતા ધ્રુવં ગુણતઃ વિશિષ્ઠા અથ મહાત્મા અયં લઙ્કેશ્વરઃ અસ્યાં અનાર્યં કૃતવાન્ કષ્ટમ્||

||Sloka meanings||

સઃ આત્તરૂપઃ પુનશ્ચ અચિન્તયત્ -
Assuming his true form once again he thought
સીતા ધ્રુવં ગુણતઃ વિશિષ્ઠા-
Sita surely superior by her virtues
મહાત્મા અયં લઙ્કેશ્વરઃ -
this king of Lanka
અસ્યાં અનાર્યં કૃતવાન્ કષ્ટમ્-
has indeed committed an ignoble act

||Sloka summary||

Assuming his true form once again he thought. "Sita is surely superior (to all) by her virtues. The king of Lanka has indeed committed an ignoble act" ||9.73||

In the earlier Sloka Hanuman mused saying,
"If the wife of Raghava lived like the wives of the Rakshasa king, the life of the Rakshasa king would have been worthwhile ( સુજાતમ્") .

Hanuman's thinking was that if the abduction of Sita was not done and Sita remained to be with Rama only, then Ravana would not face. the destruction which he is sure to face now.

But there is a coarse thought echoing through the construction of this sentence, in equating the satisfied wives of the Rakshasa king with Sita. The thought of that possibility occurs to Hanuman also.
and he thinks again and clears his thoughts.

But first we shall see the three possible coarse constructs.

1 "Even before the Svayamvara with Rama, if Sita chose Ravana his life would have been worthwhile", this thought could not have occurred to Hanuman, who was called "સાદુબુદ્ધિ" by the poet.

2 "Just like these Rakshasa wives were living in delight with their husband, if Sita, not having been kidnapped, was living in delight with Rama, then this Rakshasa's life would have been worthwhile". This could be one other thought.

3 The third thought is -"Just like the kidnapping of Sita by this Rakshasa, if the Rakshasa's wives too were kidnapped, then his life would have been a worthwhile lesson.

It is interesting to note the commentary of Govindaraja in Tika Traya.

Govindaraja says.. અથ સઃ હનુમાન્| સીતા ગુણતઃ પાતિવ્રત્યાદિ ગુણતઃ વિશિષ્ઠા હિ| અસ્યામ્ એતત્ વિષયે મહાત્મા મહાકુલપ્રસૂતોઽપિ અયં લઙ્કેશ્વરઃ અનાર્યકર્મ અપહરણરૂપં કર્મકૃતવાન્ કષ્ટં ઇતિ આત્ત રૂપઃ અત્યન્તમ્ આર્તઃ "પ્રશસાયાં રૂપપ્" પુનશ્ચાચિન્તયત્| વૈદેહ્યાઃ ધૃઢવ્રતત્વાત્ પાતિવ્રત્યભઙ્ગો ન ભવેત્ અપિ તુ મિથ્યાપવાદં એવં ઉત્પાદિતવાન્ ઇતિ ભૃશં દુઃખિતઃ સન્ ચિન્તિતવાન્ ઇત્યર્થઃ |

Govindaraja also says in his Tika - 'રાક્ષસરાજ પત્નીવત્ સીતા સ્વભર્ત્રાસંગતા ચેત્ સીતાપહરણં ન કૃત્વાન્ ચેત્ અસ્ય સુજાતં ઇત્યુક્તં'.
that like the wives of Ravana, Sita was living happily with her husband, and the abduction of Sita did not happen, his ( Ravana's) life would have been worthwhile.

Hanuman would have felt the false construct in his thoughts so thought himself again. Hanuman himself felt that though there is no question about the devotion of Sita for her husband , by comparing Sita with the wives of Ravana he created a false equivalence. Feeling sorry for himself for that thought "પુનશ્ચ ચિન્તયત્ આત્ત રૂપઃ". Hanuman thought again.

'પુનશ્ચ સોઽચિંતયદાર્તરૂપઃ
ધૃવં વિશિષ્ટા ગુણતો હિ સીતા ' ||9-73||

Although there is no blemish in Hanuman , the construct of his momentary thought has those faulty echoes. This possibility occurred to Hanuman himself and he thinks again. Hanuman says to himself. " Sita is far superior to these women in character". The Rakshasa king , acting in an ungentlemanly way, has acted cruelly towards this virtuous woman".

Sita is on a different pedestal, and none among the thousands of Ravana's wives can be compared to Sita.

In Gita at one point Krishna says the following.

"મનુષ્યાણાં સહસ્રેષુ કશ્ચિદ્યદતિ સિદ્ધયે|
યતતામપિ સિદ્ધાનાં કશ્ચિન્મા વેત્તિ તત્ત્વતઃ"|| (ગીત 7.03)

Among thousands of people only one may try for search for "Self". Among those who try only few will be able to go ahead. Even among those who move forward, only one may be able to understand Supreme being.

On a similar token , among the many "વરનારીણાં "in that harem of Ravana, none had the thought of leaving Ravana. They did not have the knowledge of any other desirable one and were lost in the opulence in the world of Ravana.

Only Sita was able to see through the wealth of Ravana. Rejecting that , she longs for SriRama.

Everybody will not get the desire to go in search of Self: Among thousands one may get the idea of "Searching for Self" That one is "mumukshu".
He is the seeker

From this it is clear , to be a seeker is a very difficult proposition. The obstacles to be overcome in order to become a seeker are many. They have been very well described in this Sarga. Those are the visible forms of the opulence in the palace of Ravana. Those are also seen as the best of women in the harem of Ravana.

This is also what we hear in the "Tattva Dipika" of Appalacharyulu garu and Tika Traya too.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે નવમસ્સર્ગઃ||

Thus the ninth Sarga of Sundarakanda in Ramayan , the first ever poem written by Valmiki ends||

||ઓમ્ તત્ સત્||

 

 

 

 

|| om tat sat||